Czasy, kiedy gotówkę trzymaliśmy ukrytą głęboko w szafie należą już do odległej przeszłości. Obecnie banki proponują wiele form oszczędzania pieniędzy, które z jednej strony gwarantują bezpieczeństwo powierzonych środków, z drugiej natomiast możliwość wypracowania znacznych odsetek. Bankowość w Polsce rozwija się w szybkim tempie – banki udzielają coraz więcej kredytów i pożyczek, muszą jednak również szukać źródeł ich finansowania. Oszczędności klientów są jednym z tańszych źródeł pozyskiwania kapitału dla banków. Dlatego oprocentowanie oszczędności oferowane nam przez banki staje się coraz bardziej atrakcyjne.
Nasza rada
Gdy masz do zapłacenia całą masę miesięcznych rachunków, odkładanie pieniędzy jest ostatnią rzeczą, która przychodzi Ci do głowy. Pomyśl jednak o tym, że oszczędności zabezpieczają Cię na wypadek nieprzewidzianych okoliczności i zdarzeń losowych. Decydując się na oszczędzanie, policz, jaką kwotę możesz przeznaczyć na inwestycje bez nadmiernego obciążenia Twojego miesięcznego budżetu. Jeżeli posiadasz kredyty lub pożyczki, policz, czy nie opłaca Ci się bardziej najpierw spłacić zobowiązania, a potem dopiero zacząć oszczędzać.
Aby zobaczyć poszczególne sekcje naszego poradnika, kliknij link lub przesuwaj stronę w dół:
Banki oferują obecnie wiele produktów oszczędnościowych, różniących się głównie oprocentowaniem środków oraz dostępem do przechowywanych pieniędzy. Wybierając odpowiednią formę oszczędzania, możesz otrzymać większe odsetki oraz uniknąć niepotrzebnych opłat (np. za wcześniejszą wypłatę pieniędzy). Poniżej opisujemy główne formy oszczędzania oferowane obecnie przez banki.
W ramach rachunków oszczędnościowych klienci mają najbardziej elastyczny dostęp do pieniędzy bez ponoszenia dodatkowych opłat lub utraty odsetek. Ale nic za darmo – większa swoboda w dysponowaniu pieniędzmi oznacza jednocześnie niższe oprocentowanie wpłaconych środków w porównaniu np. z lokatami terminowymi. Jest to rozwiązanie dobre dla osób, które chcą oszczędzać, lecz być może w niedalekiej przyszłości będą potrzebowały wpłaconych pieniędzy. Otwierając rachunek oszczędnościowy, możesz wpłacić na niego jednorazowo określoną kwotę lub dokonywać regularnych wpłat miesięcznych. Sposób oszczędzania zależy od Ciebie.
Zalety rachunków oszczędnościowych:
natychmiastowy dostęp do pieniędzy wtedy, kiedy ich potrzebujesz;
wypłata pieniędzy nie oznacza utraty odsetek;
brak minimalnej wpłaty początkowej do otwarcia rachunku oszczędnościowego, oszczędzanie można zacząć nawet od wpłaty 1zł.
Wady kont oszczędnościowych:
niższe oprocentowanie środków w porównaniu z lokatami.
Lokaty terminowe charakteryzują się najatrakcyjniejszym gwarantowanym oprocentowaniem. Banki stawiają jednak wymagania dotyczące minimalnej kwoty wpłaty oraz okresu, na który musisz zamrozić swoje pieniądze. Od momentu otwarcia lokaty bankowej do momentu jej zakończenia zwykle nie możesz wypłacać pieniędzy. Jeżeli zdecydujesz się na wypłatę pieniędzy w trakcie trwania lokaty, bank pobierze za to dodatkową opłatę lub stracisz część wypracowanych odsetek. Czas, na który zakłada się lokatę, zależy od oferty i może wynosić od kilkunastu godzin (jak w wypadku lokaty overnight) do kilku lat.
Zalety lokat terminowych:
mają najwyższe gwarantowane oprocentowanie oszczędności na rynku;
stanowią bardzo dobre rozwiązanie dla osób, które chcą oszczędzać i mogą zamrozić pieniądze na jakiś czas.
Wady lokat terminowych:
oprocentowanie lokat zależy od długości okresu, na jaki wpłacone są pieniądze. Zwykle im dłuższy okres, tym wyższe oprocentowanie;
oprocentowanie lokat może zależeć również od kwoty wpłacanych środków własnych – często wymagana jest minimalna wpłata własna;
ograniczony dostęp do wpłaconych pieniędzy: wypłata przed końcem terminu lokaty oznacza zwykle dodatkową opłatę lub utratę części lub nawet całości odsetek;
często brak możliwości dopłacenia pieniędzy.
Posiadając lokatę progresywną, masz większą elastyczność w dysponowaniu wpłaconym kapitałem. W jej ramach odsetki naliczane są na koniec każdego miesiąca okresu oszczędzania, zatem pieniądze wraz z odsetkami możesz wypłacić po każdym miesięcznym okresie oszczędzania. Oznacza to, że jeśli nagle będziesz potrzebować pieniędzy, możesz je wypłacić np. po pięciu miesiącach i otrzymasz odsetki za cały 5-miesięczny okres oszczędzania, naliczone według stopy procentowej gwarantowanej za dany okres.
Zalety lokat progresywnych:
nie trzeba zamrażać pieniędzy na cały okres oszczędzania. W razie potrzeby można wypłacić kapitał łącznie z odsetkami lub wypłacić same wypracowane odsetki. Oznacza to większą swobodę w dysponowaniu wpłaconymi środkami;
umożliwiają dokonywanie systematycznych dopłat do lokaty bez dodatkowych umów. Wysokość dopłat jest ustalana przez bank, natomiast częstotliwość zależy od klienta.
Wady lokat progresywnych:
oprocentowanie lokat progresywnych reklamowane przez banki nie obowiązuje przez cały okres trwania lokaty. Najczęściej banki pokazują najwyższą stawkę procentową z ostatniego miesiąca lokaty, co nie oznacza, że takie oprocentowanie obowiązuje przez cały okres oszczędzania. Oprocentowanie lokat progresywnych zaczyna się zwykle od kilku procent w pierwszych miesiącach oszczędzania i wzrasta do maksymalnej stawki w ostatnim miesiącu;
minimalna wpłata początkowa do otarcia lokaty jest zwykle wyższa niż w wypadku standardowych lokat terminowych;
w wypadku dopłacania pieniędzy to bank określa minimalną stawkę miesięcznych dopłat.
Lokaty połączone z funduszem inwestycyjnym to hybryda stanowiąca alternatywny sposób oszczędzania. Połączone są w nich elementy standardowej lokaty terminowej i funduszu inwestycyjnego: część oszczędności zostaje umieszczona na lokacie, a część w funduszu inwestycyjnym. Proporcje podziału ustalasz z doradcą bankowym. Z nim ustalasz również, w jaki fundusz lub fundusze ma zostać zainwestowana część Twoich oszczędności. Pamiętaj, że lokata oznacza pewne oprocentowanie wpłaconych środków – na koniec lokaty otrzymasz wpłacone przez Ciebie pieniądze powiększone o kwotę odsetek. Inwestycja w fundusz może oznaczać o wiele wyższe oprocentowanie, ale istnieje też czarny scenariusz – brak odsetek lub nawet strata części wpłaconych pieniędzy.
Zalety lokat z funduszem inwestycyjnym:
możliwość wypracowania większych zysków niż oferuje standardowa lokata;
dokonywanie dodatkowych wpłat na fundusz w trakcie trwania lokaty;
możliwość konwersji między rożnymi funduszami inwestycyjnymi.
Wady lokaty z funduszem inwestycyjnym:
większe ryzyko inwestycyjne – fundusze oznaczają możliwość wypracowania większych zysków, ale z drugiej strony możesz stracić część wpłaconych pieniędzy.
Lokaty strukturyzowane łączą w sobie dwa elementy: obligacje i opcje. Pieniądze wpłacane na lokatę zostają podzielone (podział zależy od lokaty i jest ustalany indywidualnie przez bank) na część bezpieczną, inwestowaną w obligacje skarbowe oraz część inwestycyjną, przeznaczoną na zakup opcji. Opcja stanowi formę „zakładu” o to, jak zachowa się dany instrument finansowy w przyszłości (np. indeks giełdowy, waluty, surowce, nieruchomości, koszyk akcji). Dzięki zastosowaniu obligacji inwestor ma pewność odzyskania zainwestowanego kapitału (lub też jego znacznej, z góry określonej części) po zakończeniu inwestycji. Zakup opcji obarczony jest większym ryzykiem inwestycyjnym, ale w zamierzeniu ma przynieść wyższą stopę zwrotu z zainwestowanego kapitału.
Zalety lokat strukturyzowanych:
są propozycją dla osób oczekujących wyższych stóp zwrotu – oznaczają większe ryzyko inwestycyjne, ale również możliwość osiągnięcia wyższego oprocentowania oszczędności w porównaniu z lokatami bankowymi;
gwarancja w postaci ochrony kapitału przeznaczonego na zakup obligacji.
Wady lokat strukturyzowanych:
możliwość większego zysku w wypadku części kapitału przeznaczonego na zakup opcji oznacza większe ryzyko inwestycyjne;
opłaty za zarządzanie – część wpłacanych pieniędzy zostanie przeznaczona na pokrycie opłat i prowizji banku za zarządzanie lokatą. Poszczególne opłaty pomniejszają kwotę oszczędności;
czas trwania lokaty to najczęściej kilka lat – można wycofać pieniądze przed zamknięciem lokaty, ale oznacza to wysokie prowizje i zmniejszenie zysków;
ochrona kapitału działa tylko dla pełnego okresu trwania lokaty. Ochrona ustaje, jeżeli wypłata pieniędzy następuje przed zakończeniem lokaty i można nie odzyskać całego zainwestowanego kapitału (części bezpiecznej).
Polisy lokacyjne działają identycznie jak tradycyjne lokaty bankowe, ale mają formę produktów ubezpieczeniowych. Ubranie lokaty w formę polisy na życie ma na celu głównie ucieczkę przed podatkiem od zysków kapitałowych (podatkiem Belki). Inaczej bowiem niż ma to miejsce przy standardowych lokatach, decydując się na inwestycje w ramach polisy lokacyjnej nie zapłacisz 19% podatku. Kwota składki ubezpieczeniowej jest w wypadku polis lokacyjnych kwotą, którą w rzeczywistości przeznaczasz na inwestycję w lokatę (czyli jeśli wykupujesz polisę za 5000 zł, to taka kwota jest inwestowana i pracuje na odsetki – po zamknięciu umowy dostajesz 5000 zł plus wypracowane odsetki). Banki najczęściej określają minimalną wysokość składki (a więc i lokowanych pieniędzy) na poziomie od tysiąca do kilkunastu tysięcy złotych.
Zalety polis lokacyjnych:
zwolnienie z 19% podatku od zysków kapitałowych;
całość składki wraz z gwarantowanym przez ubezpieczyciela zyskiem jest również zwolniona z podatku od spadków i darowizn;
są ubezpieczeniem na życie, co oznacza, że w przypadku zajścia zdarzenia objętego ubezpieczeniem osoba uposażona otrzyma całą sumę ubezpieczenia, tj. składkę wraz z odsetkami (przy standardowej lokacie bankowej ewentualny spadkobierca otrzymałby jedynie kwotę odsetek naliczonych do momentu odbioru spadku, dodatkowo jeszcze musiałby zapłacić należny podatek).
Wady polis lokacyjnych:
okres trwania polisy inwestycyjnej jest określony przez bank i jeśli zdecydujesz się na rezygnację z polisy w trakcie trwania umowy, to najczęściej tracisz wypracowane odsetki i otrzymujesz tylko zwrot wpłaconego kapitału;
oprocentowanie reklamowane przez banki w przypadku polis lokacyjnych jest często wyższe niż rzeczywiście obowiązujące (koniecznie sprawdź gwiazdki przy stawce reklamowanego oprocentowania). Banki bowiem często odnoszą stawkę polisy lokacyjnej do hipotetycznego oprocentowania, jakie musiałaby mieć lokata, żeby przynieść podobny zysk. Polisa zwolniona jest z podatku od zysków kapitałowych – banki reklamują więc oprocentowanie polisy na poziomie np. 8%, podczas gdy w rzeczywistości to oprocentowanie jest dużo niższe. Na przykład oprocentowanie polisy lokacyjnej wynosi rzeczywiście 5,5%, a bank pokazuje oprocentowanie na poziomie 7%, twierdząc, że jest to odniesienie do lokaty, od której musisz zapłacić podatek.
Decydując się na określoną formę oszczędzania, dopytaj, jakie są warunki otrzymania oprocentowania, które widzisz często w spocie reklamowym tej formy. Banki, reklamując się, często używają pewnych tricków. Podpowiadamy Ci, na co powinieneś zwrócić uwagę.
Podawane przez banki oprocentowanie jest bardzo często stawką za rok. Jeżeli zatem wpłacasz pieniądze na pół roku, możesz otrzymać tylko połowę z reklamowanej stawki. Sprawdź, jaką stawkę podaje bank lub zapytaj o to doradcę banku.
Zwrócić uwagę, jakie oprocentowanie oferuje bank, promując lokatę lub konto oszczędnościowe: stałe czy zmienne. Oprocentowanie stałe oznacza, że bank gwarantuje Ci odsetki w danej wysokości bez względu na sytuację rynkową. Natomiast oprocentowanie zmienne oznacza, że w poszczególnych okresach trwania umowy oprocentowanie może być różne w zależności od tego, czy stopy procentowe, które stanowią bazę naliczania odsetek, rosną czy spadają.
Termin ten oznacza, że oprocentowanie wzrasta z każdym kolejnym okresem oszczędzania (miesiąc, kwartał, rok). Banki często w reklamach lokat akcentują jedynie najwyższą stawkę obowiązującą w ostatnim okresie trwania lokaty. Jeśli bank reklamuje oprocentowanie lokaty w wysokości np. 8% i jest to oprocentowanie progresywne, uzależnione od okresu oszczędzania, oznacza to, że takie odsetki bank naliczy Ci tylko w ostatnim okresie trwania lokaty (łączne oprocentowanie takiej lokaty będzie bliższe średniej ze wszystkich stawek dla poszczególnych okresów trwania lokaty).
Przykład:
Jeśli wpłacisz 10 000 PLN na okres 9 miesięcy, to w tym przykładzie przez 6 miesięcy bank naliczy Ci odsetki według stawki oprocentowania 2%, a przez kolejne 3 miesiące według stawki oprocentowania 4%.
Taki sposób oprocentowania oznacza, że wysokość stawki procentowej zależy od wpłaconej kwoty, ale dodatkowo banki stosują tutaj dwa modele naliczania odsetek.
Bank nalicza odsetki dla całej wpłacanej kwoty według stawki procentowej obowiązującej w danym przedziale tabeli oprocentowania.
Bank reklamuje oprocentowanie progresywne lokaty 8%. Oprocentowanie jest naliczane zgodnie z poniższą tabelą – podana stawka obowiązuje dla całej kwoty wpłaty własnej.
Jeżeli wpłacasz np. 95 000 PLN, to Twoja lokata będzie oprocentowana według stawki 8%. Jeśli wpłacasz 60 000 PLN, to oprocentowanie wyniesie już tylko 4% (przedział 50 001–80 000 PLN).
W reklamie banku znajdziesz maksymalną stawkę oprocentowania. Informacja, że taka stawka jest dostępna dopiero dla kwoty wpłaty przekraczającej wymaganą wartość wpłaty minimalnej nie jest już tak chętnie pokazywana przez banki.
Bank nalicza odsetki według stawki procentowej obowiązującej w danym przedziale tabeli oprocentowania, ale tylko dla kwoty nadwyżki przekraczającej dolny próg wpłaty.
Bank reklamuje oprocentowanie progresywne 8%. Oprocentowanie jest naliczane zgodnie z poniższą tabelą, a podana stawka obowiązuje tylko dla kwoty nadwyżki przekraczającej dolny limit przedziału kwotowego.
Stawka 8% obowiązuje wyłącznie dla kwoty wpłaty powyżej 80 000 PLN. Zatem jeśli wpłacisz np. 95 000 PLN, to kwota 50 000 PLN będzie oprocentowana według stawki 2%, 30 000 PLN według stawki 4%, ostatnie 15 000 PLN (czyli kwota wpłaty, która przekracza próg 80 000) – według stawki 8%.
Dla kwoty wpłaty 60 000 PLN: 50 000 PLN będzie oprocentowane według stawki 2%, reszta, czyli 10 000 PLN (60 000 – 50 000 = 10 000 PLN) według stawki 4%.
W reklamie banku z całą pewnością znajdziesz stawkę maksymalną, czyli w naszym przykładzie 8%, ale odsetki, tak jak to opisaliśmy, będą liczone dla poszczególnych kwot według rożnych stawek i będą oczywiście niższe, niż gdyby dla całej kwoty wpłaty obowiązywała stawka oprocentowania 8%.
W wypadku funduszy inwestycyjnych bank może reklamować wyniki funduszy od początku istnienia – fakt, że fundusz wypracował 200% zysku przez ostatnie 5 lat nie oznacza, że możesz liczyć na taki zwrot w wypadku Twoich oszczędności. Bądź realistą: inwestując w fundusze możesz dużo zyskać, ale też dużo stracić. Zależność działa zawsze w obie strony. Dobre wyniki funduszu w przeszłości nie oznaczają, że zostaną wypracowane na podobnym poziomie obecnie.
Sam musisz zdecydować, na jakie ryzyko jesteś gotowy i czy poradzisz sobie finansowo nawet przy założeniu czarnego scenariusza rozwoju inwestycji.
Sprawdź, na jakich warunkach możesz zerwać lokatę i wypłacić pieniądze oraz z jakimi konsekwencjami ewentualnie możesz się spotkać. Najczęściej stosowana praktyka to utrata części lub nawet całości odsetek. Jeżeli bank zapewnia, że zerwanie lokaty nie powoduje utraty odsetek, to niekoniecznie mówi o całej kwocie odsetek. Być może otrzymasz tylko małą część wypracowanego zysku.
Zapytaj doradcę bankowego o warunki wypłaty oszczędności – doradca jest po to, żeby Ci pomóc, ale jeśli Ty nie zapytasz, to on sam być może nie poruszy tego tematu. Tymczasem zawsze lepiej wiedzieć na początku, co może nas spotkać, niż potem niemiło się rozczarować.
Jeżeli udało Ci się znaleźć korzystną dla siebie pod względem oprocentowania lokatę, sprawdź, jak długo będą obowiązywały zaproponowane Ci warunki. Może bowiem zdarzyć się sytuacja, że wysokie oprocentowanie będzie obowiązywało tylko przez dany okres czasu, a potem spadnie do standardowego poziomu. W takim wypadku możesz wykorzystać okres promocji, a potem przenieść pieniądze do innego banku. Jeśli masz być lojalnym klientem, to bank powinien dbać o Ciebie. Gdy tego nie robi, powinien liczyć się z Twoim odejściem do konkurencji.
Inny przypadek to zapisy na wybraną lokatę. Skorzystanie z tej oferty wymaga złożenia zapisu w banku i wpłacenia środków. Banki czasami stosują tutaj sprytny wybieg – oprocentowanie jest naliczane dopiero po zakończeniu subskrypcji. Gdy trwa ona np. półtora miesiąca, to środki osoby, która już na początku subskrypcji dokona wpłaty, nie będą przez tak długi okres oprocentowane.
Co kilka miesięcy powinieneś sprawdzić, czy warunki, na których przechowujesz swoje pieniądze są takie, jak myślałeś. Nawet jeżeli przeoczyłeś jakieś istotne fakty przy zakładaniu lokaty lub bank zmienił warunki w trakcie jej trwania, to lepiej zorientować się po kilku miesiącach niż na koniec trwania lokaty – wtedy jest jeszcze czas na reakcje i szukanie innych rozwiązań (negocjowanie z bankiem lub przeniesienie oszczędności do innego banku).
Pamiętaj, że zyski z oszczędności podlegają opodatkowaniu – kwota wypracowanych odsetek zostanie pomniejszona o 19% (aktualnie obowiązująca stawka podatkowa).
Organem czuwającym nad przestrzeganiem ochrony praw konsumenta na rynku bankowym jest Bankowy Arbitraż Konsumencki, który działa przy Związku Banków Polskich. Został on powołany w celu rozstrzygania sporów pomiędzy konsumentami-klientami banków a bankami w zakresie roszczeń pieniężnych z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania przez bank czynności bankowych lub innych czynności na rzecz konsumenta.
Kontakt: Bankowy Arbitraż Konsumencki ul. Kruczkowskiego 8 00–380 Warszawa tel.: (022) 486 84 00 www.zbp.pl
Rzecznicy konsumentów działają na podstawie Ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Możesz skontaktować się z nimi w starostwach powiatowych oraz urzędach miejskich większych miast. Ich rolą jest zapewnienie bezpłatnego poradnictwa konsumenckiego oraz pomocy prawnej w zakresie ochrony interesów konsumentów – również w sprawach związanych z usługami finansowymi. O adresie i numerze telefonu rzecznika konsumentów właściwego dla Twojego miejsca zamieszkania możesz dowiedzieć się ze strony internetowej Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumenta.
Federacja Konsumentów to niezależna organizacja pozarządowa, której głównym celem jest ochrona indywidualnego konsumenta. Organizacja ta prowadzi działalność poprzez sieć 49 klubów terenowych pełniących funkcję poradni konsumenckich. Dodatkowe informacje znajdziesz na stronie internetowej.
Poradniki finansowe
Słownik finansowy
Zapytaj eksperta
